Poroj

Ky lokalitet përmendet në historiografi daton që nga mesjeta e saktësisht në vitin 1348 ( shih më detajisht nga autori A. Urosheviз “ Sharplaninska zhupa sininiз”-Poroj

SHQIPE- PëRR/UA, -OI m.sh.-ENJ,-ENJTë, Rrjedhë uji më e vogël se lumi, që zbret nga malet dhe që derdhet në një lumë a në një liqen; shtrati i kësaj rrjedhe. Përrua i rrëmbyer, Përrua i thatë, PëRRUA që ka ujë zakonisht vetëm kur bie shi, Shtrati i përroit etj, Poroj-poroj-përroj-përro,i-përrue, ku kemi të bëjmë me një asimilim regresiv vokalik o-o~ë-o, jotizim të nyjës së parme –i në j dhe me digtongim të togut zanor ue në o/, ndërsa në historiografinë e perandorisë osmane heset në vitin 1455 me 70 shtëpi, 5 të martuar, 3 vejushe dhe me një pasuri prej 9925 akзë, / Dr. Hazim Shabanovic “Krajista Isa-Beg is’hakovica zbirni katastarski popis iz 1455” na jep të dhënat e lartëpërmendura për vakufet e Tetovës që janë bërë prej 9 deri 18 maj 1455/ Ndërsa në defterin nr.4 të osmanlive të shekullit XV përmendet në vitin 1468 me 110 familjeje. Po ashtu edhe në rrafshin e dëshmive antropologjike hasim të shënuar në dokumentat e shekullit XV- si KOLA, b. ARBANASIT- fsh. Poroj TD 354- viti 1467/68, pra ARBANAS/ARBASH dhe ARNAUT si emër etnik për shqiptarët në mesjetë, të cilin në këtë periodë në lakadredhat shqiptare të Maqedonisë e hasim me një përdorim shumë të shpeshtë në funksione të ndryshme ANTROPONOMIKE, PATRINOMIKE, ETNONIMIKE dhe TOPONOMIKE, pra hasen një mori emrash personalë në bashkëvajtje me emra kryefamiljarësh, te të cilët përmbahet termi etnik ARBANAS si element i parë (emri i të birit) apo i dytë (i të atit) dhe si element atributiv i përkatësisë etnike si dhe shumë e shumë patronime që përkojnë me këtë fshat (shih në dëshmitë e regjistrimit të popullsisë “TAPU TAHRIR DEFTER NR. 4, 1467-1468”-1971-SKOPJE). Sipas të dhënave historiografike për historinë e teqeve të anës së Tetovës, përmendet teqeja që daton nga viti 1548 që themelues i saj është Javer Baba që njihet edhe si Teqeja e Porojit gjurmët e së cilës gjenden edhe sot e tërë ditën në anën perëndimore të këtij fshati në kufi me Lagjen Drenoc apo DRUNAVEC
 

Infrastruktura
Fshati ka disa rrugë kryesore që lidhen me rrugën rajonale Tetovë-Ferizaj edhe pse shtrirja është më e theksuar mbi rrugën në fjalë që nga dita-ditës është duke marrë trajtën e një vendbanime me elemente bashkëkohore. Në vitin 1985 me vetëkontributë banorët e këtij fshati i kanë shtruar rrugët me bekatone ndërsa dy rrugët kryesore që me asfalt, por është evidente se nuk ka të zhvilluar aspak kanalizimin edhe pse siз kuptova se janë duke hartuar projektin ideor për këtë зështje tepër të nevojshme. Uji për pije deri para dhjetëvjetësh i ka përmbushur disi kërkesat e porojasve, ndërsa në dekadën e fundit janë ndërtuar mbi 150 shtëpi të reja dhe kërkesat janë shtuar, por për këtë зështje jetike thonë se është siguruar ujë nga atari i fsh. Gjermë, mirëpo ky ujë nuk është i lejuar për përdorim nga ministritë përkatëse edhe pse banorët e përdorin. Banorët e këtij lokaliteti njihen si buq të vyeshëm me produktet, kulturat dhe rendimentet e ndryshme buqësore në Luginën e Pollogut me зfarë edhe sigurojnë ekzistencën thuajse mbi 50 përqind e banorëve, por si në të gjitha fshatrat rrënzë Malit Sharr edhe në Poroj blegtoria qallëron ku aktualisht merren me blegtori tetë familje e kanë mbi një mijë kokëdhen. Llogaritet se secila shtëpi ka nga një në mërgim dhe atë në shtetet e ndryshme të Evropës perëndimore, që japin kontribut të jashtëzakonshëm në shumë projekte konkrete në të mirë të vet fshatit. Edhe pse ka mbi 4 mijë banorë kuptova se gati 40 familje marrin ndihma sociale, që dukshëm nga dita në ditë zvogëlohet numri konformë ligjit të ri. Siз kuptova nga Mahi Murtezani-aktivist apo që më shoqëroi gjatë qëndrimit në Poroj se ky fshat ka nevoja të shumta. Ndriзimi publik nuk është në gjendje relativisht të mirë dhe se kërkojnë të sanohet. Në rrafshin e elektrifikimit ballafaqohen me mungesën e rrymës elektrike kanë nevojë dhe kërkesat e zhvillimit teknologjik kërkojnë investime të reja dhe se kanë shpresë se edhe këtë зështja do ta kalojnë në bashkëpunim me elektrodistribucionin. Poroji ka gjashtë shitoresh, tetë ëmbëltore, një motel restorant dhe disa firma me rentabilitet siз janë fabrika “Nepa pllast”, bukëpjekësi “Tushi”, etj. që ndihmojnë në punësimin dhe zhvillimin e gjithmbarshëm të fshatit. Poroji ka edhe shkollën filloretetëvjeзare të përbashkët me fshatin Xhepзisht, Xhaminë e cila daton që në mesjetë, por nuk ka të dhëna të sakta ku aktualisht imam është Maksut Abazi, ambulancën e shëndetësisë etj. Arsimi
Poroji ka Xhami qe ka luajtur rolin e vet fetar e kombëtar gjatë shekujve, ndërsa në historinë e re të popullit shqiptar njihet se në këtë fshat që është bërë sinonim i simbolit të Universitetit të Tetovës ngase më 16 shkurt 1995 filluan ligjëratat e para akademike të UT-së dhe atë në lokalet e shkollës për mësime fetare që është në oborrin e Xhamisë që sot ka një pllakë përkujtimore si dhe është e botuar një monografi “Poroji-legjendë e Universitetit”. Në këtë fshat ka ekzistuar shkollë që në vitin 1922, por sipas dëshmive faktike shkollat e para laike janë hapur në vitin 1922 në trevën tonë, ndërsa më 1925. Në vitin 1941/43 hapen masovikisht shkollat e para në gjuhën shqipe dhe atë deri në katër klasët e fillores ku në Poroj mësuesit e parë të viteve 1941/1942 kanë qenë Vangjel Daka nga Kavaja, Mufit Sinoimeri nga Elbasani, mësuesit Ibrahimi dhe Sinani nga Shkodra, mësuesja Sadete dhe mësuesi Nexhmedin nga Shkupi. Mësues të parë nga ky fshat janë Ajet Mehmeti, Nazif Kurtishi, Sulejman Sadiku dhe Jahja Sadiku. Më 1961 shkolla fillore e Porojit dhe Xhpзishtit u rrit në tetëvjeзare me mësim të obligueshëm. Femra e parë që e kreu shkollimin e mesëm në Poroj ka qenë Nadie Nuri Hasani, kurse fakultetin e para e ka kryer Ferizate Daut Halili. Shkolla fillore “Gjergj Kastrioti-Skënderbeu” ku sot mësimin e vijojnë 1081 nxënës nga Poroji dhe Xhepзishti në 38 paralele si dhe kanë dy paralele parashkollore me 96 vogëlush. Prej vitit 1943 deri më 1968 shkolla e ka patur emrin “LIRIA, ndërsa me rastin e 500 vjetorit të vdekjes së Skënderbeut në vitin 1968 ia vënë emrin SKëNDERBEU serish në vitin 1981, kur pushteti atëhershëm ia ndërroi emrin në LIRIA që në vitin 1992 e deri më sot e ka emrin që i takon Gjergj Kastrioti-Skënderbeu edhe pse gjendjen e kanë të mjërushme si objekt dhe duhet investuar. Gjithashtu kanë patur KF”SKëNDERBEU” që ka ndihmuar në ngritjen e vetëdijes së sportit ndër të rinjtë Pra, sot ka mjaftë të rinj e të reja me shkollë të mesme dhe me fakultete si dhe shumë studentë si në UT e gjetiu.

Krenaria Jonë
Në rrafshin e Çështjes kombëtare të cilët kanë dhënë personalitete me namë gjatë historisë që porojasit nuk lejuan të asimilohen e asesi të lejojnë spstrimin etnik duke filluar nga romakët, bizantët, sllavoserbët, osmanlinjtë, bullgarët, srbisë së shekullit të kaluar e deri më 2001, por sunduesit lanë eshtrat në këto treve e veÇmas ne Porojin legjendar, prandaj lavdia, krenaria, trimëria është porosi e shenjtë e të parëve që porojasit e dëshmuan se si mbrohet atdheu, gjuha e flamuri ynë kombëtar. Gjatë sundimit të perandorisë osmane banorët e Porojit gjithmonë kanë qenë të organizuar në forma të ndryshme duke bërë rezistencë vetëmbrojtëse që dëshmojnë njerëz me namë si bylikbashë, Çaush, imamë etj, ku përmendin Haxhi Osman Ali Efendiu, Nuredin Bylikbashi-MIXHA NURë, Halit Aga Kamberi Bylikbashi, Aliman Iljaz Çaushi, Sadik Kurtish Çaushi, Neim Selman Çaushi, Hasip Ahmet Çaushi, Qamil Nuhi Çaushi, Halit Bajram Çaushi, Maksut Abaz Çaushi e shumë të tjerë. Si dhe në të gjitha luftërat tek ne në Maqedoni, Kosovë (që simbol është luftëtari i Koshares 1999 që sot ka përmendoren në qendër të fshatit Mujdin Aliu), e Shqipëri që kanë patur me dhjetra trima e në veÇanti në luftën e vitit 2001 ku me qindra ishin luftëtarë me komandant Rexhep Dauti-LEKA, edhe pse ka 12 viktima civile të vrarë nga granatimet e ushtrisë e polocisë sllavomaqedonase dhe tre dëshmorë të UÇK-së Nexhbedin Sulejmani, Selman Nuhiu dhe Dashmir Mustafai. Në kujtesën kolektive jetojnë të gjalla rrëfimet prej luftës së kryengritjes së Dërvish Cara 1843, kryengritja e Manastirit, më 1912 me komandant Halim Pashë Tetovën që me mbi 4000 ushtarë Çliruan Shkupin. Më 1913 në Frontin e Dervenit kanë luftuar kundër ushtrisë serbe ku prej 6000 ushtarëve ka patur shumë nga Poroji, më 1915 në kryengritjen e Pellgut (Pollogut) e cila zgjati dy muaj, në luftën kundër ushtrisë bullgare ku me mburrje e përkujtojnë Rexhë Bajramin i njohur si axha Rexhë si dhe femrën shqiptare nga Poroji Fatime Haziri-Zendeli. Në Luftën e Dytë Botërore, kur bullgarët deshtën ta pushtojnë qytetin e Tetovës, tetovarët e udhëhequr nga tribuni popullor Abaz Efendiu, i mposhtën armiqtë ku përmenden trimat e Porojit si; Havuz Neshati, Havzi Sulejmani, Mexhit Sulejmani, Berzat Jonuzi, Sheip Mehmeti, Taip Ibrahimi, Osman Dauti, Ramiz Aliu e shumë të tjerë, po ashtu edhe me serbët apo siÇ u thonë në Poroj KëSULëÇAMIT i kanë thyer si e kanë zakon, por u janë mirënjohës malësorëve të Gjermës tek të cilët gjatë shekujve gjithmon kanë gjetur strehimin për fëmijët, gratë e pleqtë që është një karakteristikë e pashoqtë në trevën e Pollogut e më gjerë. Porojasit kundërshtuan dhe e luftuan me armë në dorë komunizmin serbomaqedonosllav gjatë Luftës së Dytë Botërore siÇ përmnden edhe sot si; Havuz Neshati që më pas u dënua me 18 vjet burg, Xhabir Bexheti i dënuar, Osman Fetahu i dënuar, Veli Veliu, faik Sulejmani, Shuki Hiseni, Mustafë Asllani etj. Banorët e Porojit dhe XhepÇishtit janë njerëz të aksioneve që dinë të organizohen gjithnjë dhe në Çdo Çast kur e lyp interesi i kombit e atdheut, pra nuk ka lëvizje shoqërore, luftë, formim partishë, asociaconesh të ndryshme shoqërore, kulturore, politike, humanitare e fetare mos kenë marrë pjesë porojasit dhe xhepÇishtasit madje ndër të parët në vitin 1990 kur u bë themelimi i partisë së parë pluraliste të shqiptarëve në Maqedoni ajo e PPD-së që në udhëheqësinë e saj u emëruan njerëzit nga Poroji ku kryetar ishte Nevzat Halili dhe sekretar Rufat Beadini, gjithashtu dekadën e kaluar u formua edhe Lidhja e Arsimtarëve Shqiptarë në këto dy fshatra edhe pse për XhepÇishtin do të shkruaj reportazh të veÇantë në të ardhmen e afërt në FAFKTI.
Të DHëNAT E FAMILJEVE DHE VENDEMëRTIMET
Ky fshat përbëhet prej tri lagjeve ajo Muhalla e Epërme, Muhalla e Poshtme dhe Muhalla e Teqes si dhe të 11 vëllezërive apo llagapet si; Ngumperet, Xhivget e Llatejnët, Ajvazet, Kurtet, Sinanet, Çerliet, Kukalet, ZoÇt, Mikelet (mikeli emër i krishterë që nuk haset te ortodoksët), ManÇet dhe Nurket etj. Vendemërtimet popullore janë evidente në shprehjet e tyre të përditshmërisë si; vendemërtimet në kodra-male-fusha; SHULLANI, Ledina e Shullanit, Udha e Kishës(që qendet pranë Zabelit të madh kishë e të parëve sipas dëshmive Kisha e Shën Nikollës), Udha e mullejve, Mullejni i Dukës( mulliri i Dukës që ende ka gjurmë), Udha e Xhermës, Udha e rudinave, Udha e shkrepit, Udha e kumllës, Udha e drunit të madh, Udha e Demer Agës, Udha e Ratajës, Udha e ngusht, Gjurët e bardhë, Gjurët e aroushës, Gjurët e avllit, Gjurët e ngusht, Gjurët e hutve, Gjurishtja, Te livadhet, Gjuri i zi, Rrafsha e poshtme, Rrafsha e epërme, Ara e Endit, Ara e Jonuzit, Ara e kuÇe, Te shkrepi, Prroji i dhelpnës, Te varet uji, Zabeli i madh, Te ftofsena, Shpella e kaÇakve. Kshtejat, e sharrës, Te krepatishta, Lugji i shllejshët, Te blijt, Te mexhet, Te letheja, Hurdha e madhe, Te ledinat, Zabeli i Teqes, Te buÇket, LagaÇet, Te ÇamÇakat, Stërmolli, Çeshmja e Ametit, Te vakafi, Te hamamxhiki, Çeshmja e Seferit, Çeshmja e mënit, Çeshmja temsejës, Te biliktashi, Te drunaveci, Te hajmalia, Te tabashnejca, Përmendorja e Mujdin Aliut, Udha e shkollës, Te xhameja, Shpeja Muze e Universitetit, Sheshi i Univarsitetit, Te shkolla, Te ambullanta, Te teqja, Mullejni i vjetër e shumë e shumë të tjera.

PëRKUJTOHET GJASHTë VJETORI I DëSHMORIT Të KOMBIT MUJDIN ALIU

GJAKU I MUJDINIT U DERDH PëR LIRINë E KOSOVëS

Mujdin Aliu I është përgjigjur thirrjes për liri duke u bërë ushtar I Ushtrisë Clirimtare të Kosovës që nga tetori I vitit 1998 në Rafshin e Dukagjinit në njësitin special “ Skenderbeu”. Një njeri I cili ka marrë pjesë në shumë beteja , shkeputet fizikisht më 14 prill të vitit 1999 gjatë një beteje të përgjakshme me forcat armike

Në Poroj të Tetovës është përkujtuar 6 vjetori rënies së dëshmorit të kombit Mujdin Aliu, duke u vënë kurora lulesh mbi varrin dhe bustin e tij nga njerëz të shumtë për të nderuar figurën e tij.
Gjashtë vite më parë prania e tij fizike u shkëput nga kjo botë, të cilën e shihte me sy të qashtër rinie, por fryma e tij e fisme, që mbante pa reshtur hapin me idealet më të pastra njerëzore mbetet e pranishme në kujtesën e familjes dhe miqëve të tij. Të gjithë ruajnë në thellësitë e zemrave të tyre dashurinë për të, të cilën ai e kishte mbjellë me përkushtim dhe dlirësi nga një thellësi e përndritur me gjurmët e tij djaloshare, sakaq në këtë përvjetor të rënies së tij si dëshmorë vazhdon të shpërndahet një fashë drite që portreton praninë e tij të përhershme mes njerëzve që e deshtën dhe i donte.
“ Dëshmorët e kombit asnjëherë nuk vdesin, ata jetojnë sa këto fusha e male, sa mëmëdheu, janë si shqiponja kreshnike mbi shkrepat e atdheut” tha në fjalimin e tij para Bustit të Mujdin Aliu, bashkëluftëtari I tij Gazmend Arsllani.
Mujdin Aliu ishte djali I vetëm I atdhetarit Qerim Aliu I cili disa herë ka qenë I ndjekur, I persekutuar dhe I burgosur , por gjithmonë I paluhatshëm dhe I pathyeshëm tha Arsllani.
Mujdin Aliu I është përgjigjur thirrjes për liri duke u bërë ushtar I Ushtrisë Clirimtare të Kosovës që nga tetori I vitit 1998 në Rafshin e Dukagjinit në njësitin special “ Skenderbeu”. Një njeri I cili ka marrë pjesë në shumë beteja , shkeputet fizikisht më 14 prill të vitit 1999 gjatë një beteje të përgjakshme me forcat armike.”Gjaku I tij u derdh në Bjeshkët e Koshares dhe u kurrorëzua me lirinë e Kosovës” tha Arsllani dhe shtoi se kjo e bëri atë dëshmorin e parë të Tetovës duke nderuar kombin e tij dhe duke respektuar atdheun dhe misioni I tij fisnik I ka frymëzuar më vonë shumë rapsodë dhe poetë të këndojnë dhe thurrin vargje për të. Në homazhin për nder të 6 vjetorit të rënies si dëshmorë ishte edhe Fazli Veliu dhe njerëz të ndryshëm.
Në atë ambient ku mbretëron një heshjte absolute dhe përkujtimi për Mujdin Aliun , vazhdonin të viheshin kurrora lulesh ndërsa kujtesa sipas të pranishmëve sërish kthehet te përmasat e dhimbjes për të. Në të majtë është busti I tij në një vend të zbukuruar në qendër të Porojit dhe ky bust e ka bërë më të gjallë praninë e tij “ Ky bust e bën më të gjallë atë dhe secilit I ngjall kujtime nga jeta e tij.Sa herë që kalojmë pranë tij e shohim Mujdinin, plot buzëqeshje, i veshur me uniformë ushtrie.Por aty është edhe kujtimi edhe trishtimi kur kupton se ai ka ikur përgjithmonë dhe ka shkuar për në parajsë - atje ku prehen shpirtërat e dëshmorëve, luftëtarëve që jetuan shpejtë dhe mbetën të përjetshëm” tha një banor I Porojit.